„Deszcz nas otuli, obmyje oczy, / będziemy jaśni po górach kroczyć…”. Jubileuszowy wieczór w 45-lecie twórczości Teresy Tomsi rozpoczął się pieśnią Niepoznani, którą usłyszeliśmy z płyty Wielkopolska w naszych sercach w kompozycji Mariusza Matuszewskiego, śpiewała sopranem jego córka Marta z towarzyszeniem chórku męskiego. Przewodnim motywem rozmowy z autorką była „pamięć i wyobraźnia”. Prowadzili ją prof. Tomasz Mizerkiewicz (UAM) – pytał o wątek paryski i źródła tekstów o sztukach plastycznych – i Irmina Kosmala („Kuźnia Literacka”), którą interesowało przenikanie się pamięci i wyobraźni. Wybrzmiała więc piosenka Ballada o poetach zaprezentowana przy akompaniamencie fortepianu przez kompozytora: „W Paryżu to dopiero są poeci, / spacerują po bulwarach, wróżą z kart, / piją wino, cieszą się jak dzieci, / wysiadują wśród obrazów na Montmartre…// A ich książki te złudne pomniki, / lecą z półek na szyję, na łeb – / kto był sławny, ten znów będzie nikim, / kto nieznany, ten wciąż wielki jest”.
Spotkanie z czytelnikami w Bibliotece Raczyńskich i w innych ośrodkach kultury, jakie Teresa prowadziła wielokrotnie, jest dla mnie za każdym razem odkrywaniem czegoś nowego w otaczającym nas świecie, co istnieje, lecz nie zostało odkryte i ukazane w metaforze. Znamy się na co dzień, a jednak uważne spojrzenie autorki wiersza Jeśli kto usłyszy na problemy naszej wspólnej rzeczywistości, których nie zauważamy w pośpiechu zadań i wciąż nowych wyzwań, podsuwa wciąż pytania o relacje między ludźmi, o wzajemny szacunek, pamięć, wierność, poczucie tożsamości. Niektóre wersy stają się przypomnieniem kodeksu wartości, jakimi powinniśmy się kierować i wskazują, co zagubiliśmy w drodze. Jej poematy i ekfrazy, które powstają dzięki pamięci i wyobraźni mówią o wartości przyjaźni, o pięknie sztuki przypominającej przemijanie (Przy rzeźbie Rodina). Wśród darów, jakie autorka otrzymała od przyjaciół i czytelników, wyróżniała się laudacja Dawida Junga, redaktora i wydawcy „Zeszytów Poetyckich” z Gniezna, który nazwał język jej wierszy „miejscem odpowiedzialności”. Czytamy, że Teresa Tomsia pisze poezję dialogu rozwijającego się w napięciu między tym, co osobiste, a tym, co zapisane jako świadectwo i portret zbiorowy pokolenia: „Ważnym wymiarem tej poezji jest relacja z tradycją – nie polega ona tylko na przywoływaniu, lecz na dyskretnym wpisywaniu się w jej ciągłość”.
„Pełni nadziei i uparci czekamy w przedpokoju Pana, / dajemy całe swoje życie, / a co tu dostajemy w zamian…” – śpiewał Mariusz Matuszewski, uczestnicy wtórowali i prosili o więcej pieśni i piosenek z tekstami Teresy, przywołując aurę dawnych wieczorów w Klubie Piosenki Literackiej „Szary Orfeusz”. Anna Zwierzycka zaśpiewała swoją piosenkę klubową Jeszcze kiedyś skrzydła mi urosną. Wspominaliśmy też poetów, którzy odeszli: Jerzego Kaczmarka, Sławomira Kuczkowskiego, Lecha Jakóba i Andrzeja Sikorskiego, cytaty ich wierszy i przypomniane postacie odnajdujemy w strofach tomiku Chłodne strugi (2025), który był omawiany, a prawie cały dorobek twórczy poetki został zaprezentowany w gablotach i będzie dostępny dla zwiedzających w najbliższych tygodniach. Na uroczysty wieczór przybyli pisarze, czytelnicy oraz goście spoza Poznania. Dr Ireneusz Staroń z Wrocławia, literaturoznawca, w imieniu Kapituły Nagrody Literackiej Czterech Kolumn ogłosił, że poetka i eseistka Teresa Tomsia została laureatką tegorocznej edycji – wręczenie nagrody nastąpi w Klubie Literatury i Muzyki we Wrocławiu 19 IX tego roku. Laureatami z poprzednich lat byli m.in. Krystyna Miłobędzka, Piotr Matywiecki, Krzysztof Koehler, Maciej Melecki, Joanna Mueller, Barbara Gruszka-Zych, Jan Polkowski, Krzysztof Kuczkowski.
Irmina Kosmala zapytała poetkę: „W jaki sposób wyobraźnia artystyczna pozwala w osamotnieniu twórczym i przemijaniu odnaleźć nadzieję? Czego my, czytelnicy, możemy się od Ciebie nauczyć o godnym dźwiganiu własnej codzienności i przeszłości – czy jest to ocalenie przez wyobraźnię? Teresa odpowiedziała, że poezja jest nieustającym pytaniem o sens istnienia, wznoszeniem się ku niewiadomemu, szuka wciąż formy, by te niepokoje wyrazić i każdy sam musi zadać sobie ważne pytania: „Źródłem inspiracji może być poczucie obowiązku wobec drugiego człowieka, sumienie, postawa obywatelska, prawda historii, głębia uczuć czy wiary, uczynność, służebność, konsekwencja w trzymaniu się kodeksu wartości kultury chrześcijańskiej z przesłaniem wybaczenia i miłosierdzia, opowiadanie się w słusznej sprawie, a chyba najbardziej – dążenie do poczucia pełni w doznawaniu zmysłowym i duchowym, właściwa miara pamięci i wyobraźni” (Belka na ramieniu):
objaśniajmy różne spojrzenia na to
co jest co było – z nadzieją że usłyszymy
czysty głos idący z wnętrza – i że zostanie
przyjęte to co niesiemy w darze –
rozpoznawajmy balast obciążający barki
targający sumienie gdy dostrzeżemy
granicę w oku drugiego człowieka
podążajmy za Słowem nieśmy cierpliwie
słowo dnia powszedniego – naszą belkę
na ramieniu – wołając jak ślepiec
nieustannie: Jezusie synu Dawida
ulituj się nade mną
Eugeniusz TOMAN
Eugeniusz Toman – lotnik, dziennikarz, autor prozy: Podniebni żołnierze (2015), Boski Order (2020), Śmiercionośne skrzydła (2020), Alarm pod gwiazdami (2021), Odlecieli z „Gniazda Orląt” (2025), Orle miasto (2026) oraz tomiku wierszy Samotny lot (2020). Jego wiersze znajdują się w almanachu polsko-ukraińskim Czas pojąć ten świat – czas ukoić ból (2024). Publikował na łamach kołobrzeskiej „Latarni Morskiej”, gnieźnieńskiej „Kuźni Literackiej”, poznańskiego „Protokołu Kulturalnego”, paryskiego portalu pallotynów „Recogito”. Współpracował z Teresą Tomsią i Mariuszem Matuszewskim w Klubie Piosenki Literackiej „Szary Orfeusz”. Mieszka w Poznaniu.
Recogito, rok XXVII, kwiecień 2026