*** 

Bez tytułu (Brańszczyk, 2026) © Marek Wittbrot

w dniu 90. urodzin Steve’a Reicha 

W odtwarzaczu obraca się pachnąca jeszcze nowością płyta For Cello z muzyką Philipa Glassa w wykonaniu francusko-belgijskiej wiolonczelistki Camille Thomas i brukselskich filharmoników pod batutą niemieckiego dyrygenta i kompozytora młodego pokolenia (rocznik 1995) Oscara Jockela. Oprócz etiud zarejestrowano na krążku przede wszystkim dwa koncerty wiolonczelowe Glassa – Cello Concerto No. 1 oraz Cello Concerto No. 2 „Naqoyqatsi“, ukończone przezeń na początku lat 2000. 

Jest środek jesiennej nocy, a w mojej głowie brzmią te piękne, choć być może nieco zagadkowe i zaskakujące dla niektórych słowa Oscara Jockela, że muzyka to postrzeganie ciszy. I tak sobie myślę słuchając For Cello, że to zdanie młodego dyrygenta doskonale oddaje istotę muzycznego minimalizmu, współczesnego nurtu w muzyce klasycznej, definiowanego m. in. przez Philipa Glassa, ale również Steve’a Reicha, Johna Adamsa czy chociażby Arvo Paerta i jego grę liczb (muzyka to: null, minus zwei, plus eins, null, plus zwei, minus eins, null itd). Swoista rytmiczność, podkreślana uwypuklonym instrumentarium perkusyjnym, różnego autoramentu perkusjonaliami, powtarzalność melodycznych segmentów, będąca też pewnego rodzaju rytmicznością skłaniającą do kontemplacji oraz rytmiczność powtarzalności, oto istota muzycznego minimalizmu choćby w Sarah Was Ninety Years Old Arvo Paerta, gdzie głosom, sopranowemu i tenorowemu oraz monumentalnym organom w finale, towarzyszy rytmizujący, podkreślający powtarzalność melodycznego motywu bęben. 

Gdzie zatem w tym wszystkim cisza i jej postrzeganie? Wszystko być może kryje się w odpowiedzi na inne pytanie – czy cisza jest jedna i ta sama dla każdego, czy może percepcji ciszy jest tyle ilu nas? Czym jest absolutna cisza, czy taka w ogóle istnieje, skoro dzwoni w uszach? A może cisza jest wówczas, gdy zanurzamy się w sobie kontemplując dźwięki układające się w rytm i melodię…? Pytania bez odpowiedzi i muzyka prowadząca ku intelektualnym rozterkom… czyż myślącemu trzeba czegoś więcej?

Maciej KRZYŻAN

Maciej Krzyżan (1965 – ), poeta. Opublikował kilka zbiorów wierszy, ostatnio tomik 33 wiersze albo powidoki (2021). Mieszka w Gnieźnie.

Recogito, rok XXVII, październik 2026