W prywatnych kolekcjach sztuki rysunki i grafiki zajmują miejsce ważne i często znaczące. Gromadzone z wielką pasją, obok malarstwa i rzeźby, mówią o admiracji jaką kolejni kolekcjonerzy żywili dla tego typu kreacji. Trudno zliczyć liczbę osób parających się takim rodzajem zbieractwa. Jednak może nam w tym pomóc ekspozycja przygotowana przez Fundację Custodia, przybliżająca sporą liczbę dzieł i ich autorów, zarówno kolekcjonerów jak i artystów parających się gromadzeniem tego rodzaju technik praktykowanych w XIX wieku. Mes chers amis nosi tytuł prezentacja niewielkich rysowanych lub grawerowanych prac, ofiarowywanych artystom przez artystów. Odczytać je można jako rodzaj hołdu składany na przykład mistrzowi przez uczniów i vice versa, kolegom artystom przez innych zaprzyjaźnionych twórców.
Przyjaźń, hołd, lojalność była motorem przybierającym „formę intymnego wyrazu par exellence”. Te małe skrawki papieru, zakonserwowane do naszych czasów, odnalezione w portfelach, na ścianie pracowni, w mansardzie, podarowane bądź zakupione opowiadają historię jakiegoś życia, mówią o przyjaznych relacjach międzyludzkich. Cechuje je różnorodność tematyczna, w której portret zajmuje poczytne miejsce. Paryska wystawa to spojrzenie na te prace jako na rodzaj pamiątki. Dzieła prezentowane, nabyte lub zebrane przez różnych twórców, zaznaczają przynależność do pewnej grupy. Dwa znaczące nazwiska Ingres’a i Delacroix, wiodących postaci w połowie XIX stulecia, wywierały niebywałe wrażenie na malarzach młodszej generacji. Portret Fryderyka Chopina wykonany ołówkiem około 1848 przez Delacroix, bądź La Famille Gatteaux z 1850 roku autorstwa Ingres’a, to tylko dwa przykłady z licznej serii wystawianych prac ich autorstwa. Wykonane przez nich rysunki, zebrane przez malarzy, rzeźbiarzy, architektów, muzyków, grawerów, znalazły swoje miejsce na wystawie.
Takie nazwiska jak Théodore Turpin de Crissé, David d’Angers, Jeana Gigoux, Léon Bonnat, Edgar Degas, Charles Tillot należy zaliczyć do szerokiego kręgu artystów-kolekcjonerów, a ich zainteresowania i wybory mówią nam o tym, kto był dla nich wzorem i dlaczego. Pomiędzy wystawianymi pracami znalazły się rysunki Pierre’a Guérina, Théodora Géricaulta, Jeana-Françoisa Milleta, Honoré Daumiera i innych. Są one dzisiaj własnością różnych muzeów bądź fundacji, a pochodzą od kolekcjonerów takich jak: Guillaume Bodinier, Pierre-François Lehoux czy Léon Cogniet i wielu innych. Wśród dużej liczby rysunków i grafik znalazło się kilka prac olejnych. Przykładem niech będzie obraz Caspara Davida Friedricha zatytułowany Sowa na drzewie z 1834 roku podziwiany i zakupiony przez Davida d’Angersa z połowie XIX wieku. Dzisiaj znajduje się w rękach prywatnych.
Autoportret z 1881roku to akwarela autorstwa Ernesta Meissoniera z kolekcji Paula Chenavarda jest obecnie własnością Muzeum Sztuki w Lyonie. Grafit i akwarela autorstwa Gustava Doré z 1877 roku, zatytułowana Portret córki grawera Hédouin z kolekcji tegoż artysty, obecnie jest własnością muzeum w Pontoise.
Niektóre prezentowane przez Fundację Custodia prace rodziły się w kręgu artystycznie zamkniętym, inne są pamiątką wspólnych kolaboracji. Wystarczy popatrzeć na wybory Edgara Degasa. Posiadał w swojej kolekcji prace współczesnych mu malarzy, w tym Eugène’a Delacroix i Dominique’a Ingresa. Ich mistrzostwo i metody jakie stosowali w malarstwie były dla niego wzorem. Degas ,,został oczarowany zdolnością Delacroix do uchwycenia istoty swojego tematu kilkoma kreskami i pociągnięciami akwareli”.
Przygotowawcze szkice wykonywane przez Théodora Géricaulta między 1818-1819 do obrazu Tratwa Meduzy, były w XIX wieku nieustannie poszukiwane i zbierane przez grono kolekcjonerów jak i artystów. Interesowały one Ary Scheffera Jeana Gigoux, Leona Bonnata i sir Thomasa Lawrence’a.
Wielkim admiratorem sztuki Ingresa był hrabia Lancelot Théodore Turpin de Crissé. Szambelan cesarzowej Józefiny, kolekcjoner i malarz w jednej osobie. Wspierał Ingresa nabywając jego dzieła, a w trudnym dla artysty malarza okresie, powierzył mu prestiżowe zmówienie: Album du sacre Karola X. W zbiorach hrabiego znalazło się wiele prac Ingresa.
Paryska wystawa jest wglądem w gusta zbieraczy, w ich kontakty i możliwości finansowe. To rozległy wachlarz prac na papierze proponujący wyselekcjonowaną różnorodność tematyczną. Różnorodność ta przedstawiana w większości grafitem, wzmacniana czasami akwarelą, sangwiną, tuszem, pastelem podnosi walory rysunku samego w sobie, pokazując także sposoby szybkiego i precyzyjnego uzyskania bogatego w kontrasty światłocienia, co wzbogaca obraz kolorem i pozwala dopracowywać jego ciemniejsze partie. Rysunek nie jest dodatkiem, jest rodzajem przekazu myśli artystycznej pomagającej w tworzeniu późniejszej rzeźby czy malarstwa, a także innych sztuk stosowanych. Jest jedną w ważnych technik, bez których wielu malarzy, rzeźbiarzy, złotników nie potrafiło się obejść. Był rodzajem zaczynu w ich dalszej twórczej pracy.
Anna SOBOLEWSKA
Anna Sobolewska – urodziła się w Białymstoku. Studiowała pedagogikę w Krakowie. Współpracowała między innymi z paryską Galerią Roi Doré i ukazującymi się we Francji czasopismami: „Głos Katolicki” i „Nasza Rodzina”. W roku 2015 w Éditions Yot-art wydała książkę Paryż bez ulic. Jocz, Niemiec, Urbanowicz i inni. Od ponad trzydziestu lat mieszka w Paryżu.
Recogito, rok XXVII, listopad 2026